Γίνονται δοκιμαστικές – πειραματικές εκπομπές μόνο μέσω internet (ελπίζουμε προσωρινά…).

Για να μας ακούσετε (χαμηλή ποιότητα 24Kbps, 22050KHz, Mono) πληκτρολογήστε στον browser σας:

http://64.150.181.14:21009/listen.pls

και επιλέγετε το πρόγραμμα αναπαραγωγής ήχου που επιθυμείτε για να ακούσετε το ραδιόφωνό μας…

Για να μας δείτε (χαμηλή ποιότητα), πληκτρολογήστε
http://www.livestream.com/agathi.

Σύντομα μαζί σας (και) στους αιθέρες…

Η επαναχρησιμοποίηση αδόκιμων λέξεων / ορισμών προκειμένου να δικαιολογηθεί και να ψευδοερμηνευθεί ένα κυρίαρχο σύστημα εξουσίας και παραγωγής δεν αποτελεί επινόημα μιας συγκεκριμένης και μόνο εποχής. Οι όροι “παγκοσμιοποίηση-εκσυγχρονισμός” για παράδειγμα, συναντώνται είτε αυτούσιοι είτε ελαφρά παραλλαγμένοι σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους υποστηρίζοντας όμως την ίδια ανάγκη: να εγχαραχθεί στην κοινωνική και ατομική συνείδηση, με απόλυτα δογματικό τρόπο, η αντίληψη μιας αποκλειστικής-μονοδιάστατης πραγματικότητας του κοινωνικού γίγνεσθαι ώστε να διευκολυνθεί η διατήρηση και η αναπαραγωγή της κυριαρχίας (οικονομικής-πολιτικής) όσων πραγματικά ανήκουν στις πλέον προνομιούχες “ελίτ” της οικονομίας της αγοράς νοούμενης ως του κυρίαρχου συστήματος παραγωγής σε παγκόσμια κλίμακα.

Στην κατεύθυνση αυτή συμβάλλουν αποφασιστικά οι ιδιοκτήτες των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας κι αυτό γιατί η εξουσία της πληροφόρησης βρίσκεται στα χέρια της οικονομικής εξουσίας. Μπορεί νομικά και θεσμικά ο οποιοσδήποτε να είναι σε θέση να ιδρύσει εφημερίδα, περιοδικό, ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό σταθμό, αλλά στην πράξη μόνο οι οικονομικά ισχυροί κατορθώνουν να ιδρύσουν ένα μαζικό επικοινωνιακό μέσο που θα μπορέσει να επιβιώσει οικονομικά και να διαθέτει ένα ευρύτατο πεδίο (γεωγραφικό, τεχνικό κλπ.) διανομής, συναλλαγής και συγκέντρωσης διαφημιστικών πόρων. Σε αρκετές περιπτώσεις ιδιοκτητών ΜΜΕ χρησιμοποιείται η ιδιοκτησία του μέσου για την ενίσχυση των κύριων, παράλληλων οικονομικών τους δραστηριοτήτων κατά κύριο λόγο και έμμεσα αποκτούν την απαραίτητη πολιτική ισχύ ώστε να επηρεάζουν τους κυβερνώντες όπως και να προβάλλουν μονομερώς τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.

Ο προεκτιθέμενος σκοπός επιτυγχάνεται με την οικονομική ισχυροποίηση του μέσου την οποία ρυθμίζει αποκλειστικά ο διαφημιστικός κόσμος που αποτελείται τόσο από τις επιχειρήσεις διαφήμισης όσο και από τις κραταιές πολυεθνικές (ή και τοπικά ισχυρές) διαφημιζόμενες εταιρείες. Γι’ αυτό ακριβώς τα μέσα πληροφόρησης μεταβάλλονται προπαντός σε διαφημιστικά μέσα. Το χρηματικό κέρδος και στις δύο περιπτώσεις: των ιδιοκτητών ΜΜΕ και των εταιρειών διαφήμισης-διαφημιζόμενων πολυεθνικών (κυρίως) εταιρειών, είναι ο σκοπός των επιχειρήσεων πληροφορήσεως, όπως άλλωστε κάθε ιδιωτικής επιχείρησης. Ο κόσμος της διαφήμισης όμως εξαρτάται από μία βασική αναγκαιότητα: την προσέλκυση του αγοραστικού /καταναλωτικού κοινού, γεγονός που έχει άμεση και καθοριστική επίδραση στο ζήτημα της πληροφόρησης.

Η πληροφόρηση της κοινής γνώμης δεν εντάσσεται στις επιδιώξεις των ΜΜΕ. Η παροχή της προσφερόμενης πληροφόρησης προσδιορίζεται αυστηρά από την έννοια του κέρδους και της απόκτησης του αναγκαίου κοινωνικού γοήτρου για την επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους. Οι συνέπειες της βασικής αυτής αρχής είναι θεμελιακές αν λάβουμε υπόψη τη μονοπώληση της πληροφόρησης από τα ΜΜΕ: η πραγματικότητα πλέον κατασκευάζεται σύμφωνα με τις επιταγές της παγκόσμιας κυρίαρχης ιδιωτικής οικονομίας. Η πραγματική ροή των γεγονότων δεν έρχεται στην επιφάνεια στο συντριπτικό της ποσοστό και στη θέση της παρουσιάζεται μια στρεβλή, εντυπωσιακή, ψευδής, εικονική πραγματικότητα που καταλαμβάνει το σύνολο των ανθρώπινων και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Η κατασκευή της τεχνητής πραγματικότητας πραγματικά δεν γνωρίζει όρια στους τρόπους προβολής της : οι ειδήσεις, οι διαφημίσεις, οι τηλεοπτικές δραματικές, κωμικές, ψυχαγωγικές εκπομπές, οι ενημερωτικές συζητήσεις, τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα στο τρομακτικά μεγαλύτερο ποσοστό τους, η πολιτική και κοινωνική γραμμή των εφημερίδων (όπου συναντώνται όμως και οι περισσότερες εξαιρέσεις με την έννοια της συγκριτικά μικρότερης μεροληπτικότητας) βασίζονται στον εντυπωσιασμό, στην απόκρυψη της σφαιρικότητας των γεγονότων, στην ανάδειξη απόψεων, θεωριών, θέσεων που απηχούν την κυρίαρχη ιδεολογία και που ευνοούν την ισχυροποίηση και την αναπαραγωγή του συστήματος ιδιωτικής οικονομίας, των ελαχίστων οικονομικά ισχυρών εκφραστών της. Να μην διαφύγει επίσης της προσοχής μας το γεγονός της συγκέντρωσης και διοχέτευσης των διεθνών ειδήσεων από ελάχιστα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων όπως το Associated Press, το Reuters, το Γαλλικό Πρακτορείο από τα οποία ο εθνικός έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος αγοράζει και αναμεταδίδει όπως έχουν τις διεθνείς ειδήσεις χωρίς να επιλέγει και να διασταυρώνει τις σημαντικότερες από αυτές.

Η πολιτιστική παραγωγή των ΜΜΕ υποστηρίζει σημαντικά τον κεντρικό σκοπό ύπαρξης τους: αλλοιώνει πολιτισμούς ηπείρων αλλά και αυτοχθόνων κοινωνιών, χρησιμοποιεί στρεβλά τρόπους ζωής, έθιμα, σύμβολα, επεμβαίνει παραμορφωτικά στα πολιτιστικά δημιουργήματα ανθρώπων και λαών και κατασκευάζει μια βολική πολιτιστική πραγματικότητα που επηρεάζει τις κοινωνίες προς την κατεύθυνση κατανάλωσης των προϊόντων των πανίσχυρων εταιριών και της αποπολιτικοποίησης. Η κατανομή του χρόνου, η θεαματικοποίηση των επιλεγμένων γεγονότων, η επανάληψη ήχων, εικόνων, σημείων όπως τούτα συναρθρώνονται σε συγκεκριμένη δομή και αλληλουχία, η αποφόρτιση της γλώσσας από τα νοήματα της, αλλά και οι δημοσκοπήσεις που υποκαθιστούν την πραγματική συμμετοχή των ατόμων στη διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού συνιστούν απαραίτητα δομικά υλικά στην παραγωγή θεαματικής πολιτιστικής παραγωγής των ΜΜΕ . Παρατηρείται λοιπόν από τη συνολική δράση των ΜΜΕ ο προσανατολισμός τους στη διαμόρφωση του ατόμου, στο προγραμματισμό της συμπεριφοράς του μέσα από τη χειραγώγηση του κοινωνικού, τεχνικού και φυσικού περιβάλλοντος . Συμπερασματικά, φαίνεται ότι τα Mass Media παίζουν ρόλο εντελώς αντίθετο από εκείνον ενός συστήματος πληροφόρησης που θα εξυπηρετούσε το γενικό συμφέρον.

Η κριτική θεωρία των ΜΜΕ από την κοινωνιολογική σχολή της Φραγκφούρτης (και ιδιαίτερα από τους Τ. Αντόρνο – Μ.Χορκχάϊμερ) όπως και σύγχρονοι διανοητές-κοινωνιολόγοι (Ν.Τσόμσκυ-Π.Μπουρντιέ-Ζ.Μποντριγιάρ κ.α. ) έχουν με επιμονή και οξυδέρκεια επισημάνει και αναλύσει τον κυρίαρχο ρόλο που διαδραματίζουν τα ΜΜΕ στην κατασκευή της ιδεολογίας της χειραγώγησης των κοινωνιών από τους πραγματικά ισχυρούς εκφραστές της ιδιωτικής οικονομίας αλλά και από το κράτος ως κυρίαρχου- μονοπωλιακού εκφραστή της κοινωνικής οργάνωσης. Η βασικότερη όμως κοινή διαπίστωση τους συνίσταται στην απόρριψη της “στρατηγικής ψευδαίσθησης” μιας κριτικής κι εναλλακτικής χρήσης των μέσων, οδηγημένοι στην τοποθέτηση αυτή και από διαφορετικούς δρόμους προσέγγισης και ανάλυσης του φαινομένου, η οποία απόρριψη θα μπορούσε να συνοψιστεί από το ακόλουθο συμπέρασμα του Ζ.Μποντριγιάρ : “Δεν είναι σαν φορείς κάποιου περιεχομένου, αλλά με την ίδια τη μορφή και την ίδια τη λειτουργία τους, που τα μέσα επικοινωνίας γεννάνε κάποια κοινωνική σχέση… Τα μέσα επικοινωνίας δεν είναι απλοί συντελεστές, αλλά διαμορφωτές ιδεολογίας. Όχι μόνο δεν είναι επαναστατικά από τον προορισμό τους, αλλά δεν είναι πουθενά, ή έστω δυνητικά, ουδέτερα ή μη ιδεολογικά”.( Ρέκβιεμ για τα μέσα επικοινωνίας, εκδ. Ελεύθερος Τύπος).

Η προώθηση της κατασκευασμένης-τεχνητής αντίληψης της μετατροπής του κόσμου σε μία παγκόσμια κοινότητα (“χωριό”) όπου οι δυνατότητες οικονομικής ανέλιξης, εξάπλωσης της δημοκρατίας, πολιτιστικής ισότιμης ανταλλαγής, παροχής ωφέλιμων και αναγκαίων τεχνολογικών προϊόντων όπως και άλλων ευκαιριών βελτίωσης των όρων διαβίωσης, που συναντάται στις μέρες μας στη χρήση του όρου “παγκοσμιοποίηση” περά από την ιδεολογική της σκοπιμότητα για την οποία έχουν ήδη γραφεί αρκετά, εκπορεύεται κυρίως από τα ίδια τα ΜΜΕ που πέρα από τη διαφήμιση προϊόντων, διαφημίζουν πλέον κατά σύστημα την πληθωρική και πολύχρωμη διάχυση της ιδιωτικής (“ελεύθερης”) οικονομίας και της ιδεολογίας της.

Τα ΜΜΕ–Επιχειρήσεις συντελούν αποφασιστικά στη διαδικασία ενσωμάτωσης στο ήδη υπάρχον σύστημα παραγωγής, κατανάλωσης, ιδεολογίας, απομονώνουν όποια ατομική ή συλλογική σκέψη και δραστηριότητα είναι ικανή, δυνάμει ή θέσει, να προτάξει μία διαφορετική θεώρηση της πραγματικότητας, όπως και χρησιμοποιούν προβάλλοντας σε στρεβλή παρουσίαση τις αντίθετες, διαφορετικές, εναλλακτικές θεωρήσεις (είτε αυτές είναι πολιτικές είτε είναι πολιτιστικές) μεταμορφώνοντας την αυθεντικότητα τους σε πολιτιστικό προϊόν, σε διαφημιστικό μυθολόγημα, σε εμπειρική ανυπαρξία.

Όσα κυρίως αποτελούν οργανωμένα διεθνή, πανεθνικά, περιφερειακά συγκροτήματα, πέραν του ιδιοκτησιακού καθεστώτος τους που είναι και ο καθοριστικότερος παράγοντας διαμόρφωσης της επίσημης πολιτικής-ιδεολογικής- οικονομικής γραμμής τους, αποκτούν τη δομή μιας κάθετης ιεράρχησης στην οποία κατανέμονται αυστηρά καθήκοντα και όρια επαγγελματικής δραστηριότητας για να επιτυγχάνεται αμεσότερα και πιο αποτελεσματικά ο κύριος σκοπός της ύπαρξης και της λειτουργίας τους: η οικονομική τους ισχυροποίηση, δηλ. η απόκτηση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους από τον ουσιαστικό ιδιοκτήτη της κάθε επιχείρησης . Στην πραγματικότητα όσο μεγαλύτερο και πιο οργανωμένο είναι το μαζικό μέσο επικοινωνίας τόσο και το κέρδος ή η προσδοκία κέρδους του επεκτείνεται σε παράλληλες ή και πρώτιστες επιχειρήσεις και το μαζικό μέσο αποτελεί είτε το πρόσχημα είτε το μέσο πίεσης προς την κυβέρνηση και τους κρατικούς οργανισμούς από τον ιδιοκτήτη ή τους ιδιοκτήτες του μέσου. Τα διευθυντικά στελέχη και οι δημοσιογράφοι είτε ευθυγραμμίζονται πλήρως με την πολιτική γραμμή του μέσου όπου εργάζονται είτε για λόγους δημοκρατικού προσωπείου τους επιτρέπεται να εκφράζουν την διαφορετική προσωπική τους γνώμη σε προσδιορισμένα εκ των προτέρων όρια. Αν τα ξεπεράσουν ή αν ενοχλήσουν ουσιαστικά τα συμφέροντα του μέσου επεμβαίνουν οι ιεραρχικά ανώτεροι τους για να τους επαναφέρουν στην τάξη ή πιο δραστικά (και πιο απλά) τους αποπέμπουν από την εργασιακή τους θέση. Κατά κύριο λόγο όμως αποκτούν τη συνείδηση του έμπιστου προς το μέσο που εργάζονται και προσαρμόζουν τη δράση τους στα συμφέροντα της εργοδοσίας τους. Έχουν αποδεχτεί βαθιά τις αξίες και τα συμφέροντα της ιδιωτικής εξουσίας και του κρατικο-εταιρικού συμπλέγματος που εκπροσωπεί.

Υπάρχει βέβαια και ένα τμήμα δημοσιογράφων, οι είλωτες του ρεπορτάζ (η έκφραση του Π.Μπουρντιέ), μέρος των οποίων και λόγω της αμεσότητας του αντικειμένου εργασίας τους συντελούν στη διάνοιξη ρηγμάτων στη αυστηρό πλαίσιο ροής της πληροφόρησης με αποτέλεσμα τη διαφυγή περιορισμένης αντικειμενικής πληροφόρησης με την έννοια της περιγραφής του γεγονότος όπως πραγματικά συμβαίνει όπως πράττουν ορισμένοι από τους πολεμικούς ρεπόρτερ.

Το κυρίαρχο ζήτημα όμως σήμερα παραμένει ο έλεγχος των ΜΜΕ και η κατασκευή της πραγματικότητας που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των ΜΜΕ, έχει όμως διαγραφόμενο μέλλον. Στις εθισμένες από την παραπληροφόρηση, την πολιτιστική υποβάθμιση, τη θεαματική κατασκευή της πραγματικότητας, την αλλοτρίωση των διαφορετικών πολιτιστικών χαρακτηριστικών κοινωνίες, η συνεχής επανάληψη και προβολή ενός ανύπαρκτου, κατασκευασμένου κόσμου όπου αποθεώνεται η οικονομική και πολιτική κυριαρχία των λίγων, η πολιτιστική υπεροχή της υποκουλτούρας της κατανάλωσης, η εξέλιξη της “παγκοσμιοποίησης” της οικονομίας ως “πεπρωμένο”, απειλείται σταθερά η διατήρηση των βασικών, διαχρονικών μέχρι τώρα αξιών και αρχών. Κατά προφανή λόγο ο νέος κόσμος της πληροφόρησης, του καταναγκασμού στην αποδοχή της χωρίς όρια οικονομίας της αγοράς, της τρομοκρατίας των πολέμων, χρειάζεται να επιβάλλει τις δικές του αξίες.

Τα Mass Media είναι το καταλληλότερο μέσο και ο σημαντικότερος παράγοντας για την καθυπόταξη των κοινωνιών και των ατόμων στο νέο είδος τυραννίας που επιδιώκει η έντονα συγκεντρωτική ιδιωτική εξουσία. Κατά συνέπεια η προπαγάνδα τους στοχεύει στην απομάκρυνση του κοινού από τη λήψη αποφάσεων για την ίδια του τη μοίρα, να περιορίσουν τη δημόσια αρένα, να ελέγξουν την άποψη, να πείσει το κοινό ότι οι βασικές αποφάσεις για το πώς θα διοικηθεί ο κόσμος-στις οποίες περιλαμβάνεται το εμπόριο, η παραγωγή, η διανομή, η σκέψη, η κοινωνική πολιτική, τα πάντα- έχουν ήδη ληφθεί από εκείνους που νομιμοποιούνται να ορίζουν το σύνολο της κοινωνικής ζωής. Η κατασκευή της συναίνεσης με την έννοια της χρήσης νέων τεχνικών προπαγάνδας προκειμένου να παραμείνει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού αδρανές και αδιάφορο για την πολιτική και οικονομική κατάσταση βρίσκει στα ΜΜΕ ήδη από τις αρχές του αιώνα (συγκροτήματα τύπου) τον καλύτερο αγωγό σταθερής και πολύτροπης διοχέτευσης της.

Η συμπαιγνία του δημοσιογραφικού κόσμου με τους ανωτέρους τους και τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ όπου εργάζονται σε βάρος των ατόμων και των κοινωνιών που έχει σκοπό να αναπαραστήσει την πραγματικότητα, να μεταδώσει παντού τα είδωλα της αναπαράστασης ώστε να σταθεροποιηθούν και να αναπαράγονται σύμφωνα με τις τρέχουσες αλλά και τις πάγιες οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις των ελίτ που διατηρούν και καρπώνονται τον παγκόσμια και την κρατική οικονομία, δεν πρόκειται να διασπαστεί ή και να αλλάξει προσανατολισμούς εξ αντικειμένου.

Η σημερινή τάση των ΜΜΕ κατευθύνεται προς την προώθηση ενός νέου μοντέλου προπαγάνδας που θα αποτελεί συνέχεια της μέχρι τώρα μορφής της και που θα αναπαραγάγει καθολικά τον ολοκληρωτισμό στα διάφορα επίπεδα της ανθρώπινης έκφρασης και δράσης, αν ήδη δεν παρατηρείται η αρχή αυτής της παγκόσμιας προπαγάνδας. Το κοινωνικό γίγνεσθαι αποσυντίθεται δια μέσου της εικονολογικής και βιομηχανικής παραγωγής είτε των εθνικών είτε των πολυεθνικών ΜΜΕ. Η διαδικασία αυτή παράγεται και αναπαράγεται σε διεθνή πλέον κλίμακα. Ότι είναι αναγκαίο, προσοδοφόρο, ακίνδυνο, παθητικά ουδέτερο, ομογενοποιημένο, ότι είναι εμπορεύσιμο και πολιτικά αποστασιοποιημένο, εντάσσεται και διαδίδεται σε όλο τον κόσμο, κατ’ επανάληψη, καθ’ όλο το χρόνο, χωρίς παύσεις και άλλες αντιεμπορικές και πολιτικά επικίνδυνες αναφορές.

Καθετί γίνεται εμπόρευμα, η πολιτική πρέπει να ασκείται από την εξειδικευμένη τάξη των επαγγελματιών πολιτικών, των εταιρειών δημοσκοπήσεων, καθόλου όμως μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες. Το άτομο και η κοινωνία κατέχουν την ίδια στιγμή το ρόλο το προϊόντος και του καταναλωτή του, υπαρκτό και αληθινό είναι μόνο ότι φαίνεται και ότι προβάλλεται. Η αποσιώπηση των πραγματικών γεγονότων και η κατασκευή της πραγματικότητας είναι ο κόσμος που αναγνωρίζουν, παράγουν και αναπαράγουν τα ΜΜΕ. Η πνευματική τους εξουσία έχει αποδειχθεί ικανή να οδηγήσει τους πολίτες σε κατάσταση αγελαίας υποταγής ( θέση Ουμπ.Έκο), καλλιεργεί δηλαδή τις πρόσφορες συνθήκες πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής χειραγώγησης τους.

Η “παγκοσμιοποίηση του χειρότερου” αποτελεί την αναφορά και τη θέση των πολυεθνικών και εθνικών ΜΜΕ. Αν η εναλλακτική και συμμετοχική πληροφόρηση είναι ο θεωρητικά και δυνητικά αντίπαλος πόλος είναι μία πιθανότητα που αρχικά χρειάζεται να δοκιμαστεί, κατά δεύτερο λόγο να καταφέρει να επιβιώσει στο διαμορφωμένο σήμερα αρνητικό περιβάλλον και στη συνέχεια να αποδείξει τη διαφορετικότητα της , τη δημοκρατικότητα της και κυρίως τη χρησιμότητα της. Σε κάθε περίπτωση όμως η χρήση διαφορετικών οδών και μέσων πληροφόρησης και κυρίως η πνευματική αυτοκαλλιέργεια και η πολλαπλή εμβάθυνση της γνώσης από το άτομο και τις εθελούσιες συλλογικότητες είναι ο πιο αποτελεσματικός, σήμερα, τρόπος σύλληψης των διεθνών και εθνικών γεγονότων και η “ασπίδα” του ταυτόχρονα πάνω στην οποία η προπαγάνδα της κυρίαρχης πληροφόρησης συναντά ένα αρκετά ικανό εμπόδιο που την αποτρέπει να εισχωρήσει, να επηρεάσει και να κατευθύνει τη συνείδηση του.

Υποστηρικτική βιβλιογραφία: 1. Εισαγωγή στην Πολιτική, Maurice Dyverger, σ.122-130, εκδ. Παπαζήση 1985, 2. Ο Έλεγχος των ΜΜΕ-Τα Θεαματικά Επιτεύγματα της Προπαγάνδας (διάλεξη του N.Chomsky που έδωσε στις 17.3.1991 στο Kenfield της Καλιφόρνια) εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, 3. Η κουλτούρα των μέσων (κείμενα και αποσπάσματα διανοητών, φιλοσόφων, κοινωνιολόγων) , εκδ. Αλεξάνδρεια 1991
Ο τίτλος του σχολίου από μία φράση του κοινωνιολόγου Πιέρ Μπουρντιέ, που χρησιμοποιήθηκε ως επικεφαλίδα σε δημοσιευμένη συνέντευξη του στο περιοδικό “Μετρό”,τ. 32, Ιούνιος 1998.

Στην τάξη των εντομοφάγων ο Τυφλοπόντικας ζεί όλη του την ζωή, μέσα στη γη, τρώγοντας συνεχώς, διότι είναι πολύ λαίμαργος. Η ανατομία του προορίζεται για την υπόγεια ζωή του εκσκαφέα με δυνατούς μυς των μπροστινών κοντών ποδιών του ενισχυμένου με δρεπανοειδή κόκαλα και πέντε ανά πόδι, φαρδιά γαμψά νύχια. Το σώμα του κυλινδρικό, χρώματος βαθέως γκρίζου, με γούνα λαμπερή και τόσο κάθετα πυκνή που είναι αδιαπέραστη από το νερό και το χώμα. Οι ώμοι του και η λεκάνη του είναι γερά στερεωμένα στην σπονδυλική του στήλη. Το μακρύ ευκίνητο και μυτερό ρύγχος του, ροδαλό στην άκρη με τα σκληρά μουστάκια του, είναι ο ανιχνευτής του που τον βοηθά στον προσανατολισμό του εντός των στοών του. Δεξιοτέχνης στο σκάψιμο λαγουμιών, σκάβει με θαυμαστή ταχύτητα, με τραβηγμένο το κεφάλι προς τα πίσω ρίχνοντας το χώμα προς τα πίσω, ανασηκώνοντας κάθε φορά το ισοδύναμο με το εικοσαπλάσιο του βάρους του χώμα σχηματίζοντας στην επιφάνεια του εδάφους μονοπάτι που φανερώνει το πέρασμά του. Η ταχύτητα εκσκαφής αγγίζει σχεδόνα τα εκατό μέτρα μέσα σε μια νύχτα.

Τυφλοπόντικας 99 MHz FM

Ο ελευθεριακός Ραδιοσταθμός Τυφλοπόντικας ξεκίνησε το 1983 εκπέμποντας από διαφορετικά σημεία της Αθήνας, κάθε φορά για την αποφυγή της Ραδιογωνιομετρικής καταστολής. Οι εκπομπές του ήσαν δυο φορές την εβδομάδα με προαναγγελία στον ημερήσιο τύπο, για την ώρα του ραδιοφωνικού ραντεβού. Εκτός της αλλαγής των σημείων εκπομπής κάθε φορά, εφαρμόστηκαν σχέδια παραλλαγής των κεραιών του (π.χ. χρησιμοποιούσαν ομοιώματα τηλεοπτικών κεραιών) και εκτεταμένη χρήση τσιλιαδόρων για την αυτοπροστασία του.

Το 1984 ο Τυφλοπόντικας διασπάστηκε σε δυο κομμάτια. Ο αρχικός πυρήνας συνέχισε σαν τυφλοπόντικας ενώ η ομάδα που αποσπάστηκε, ίδρυσε την Ελεύθερη Ραδιοφωνία. Οι δυο ραδιοσταθμοί συνεργάστηκαν ως το 1985 και με μια άλλη αμιγώς ερασιτεχνική προσπάθεια, την Ελεύθερη Ραδιοφωνία Πειραιά. Το 1984 συλλαμβάνονται η Θάλεια Τσαλουχίδου και άλλα δυο μέλη της Ελεύθερης Ραδιοφωνίας, αλλά φυγαδεύονται και διασώζονται τα μηχανήματα του ραδιοσταθμού. Καταδικάζονται σε 7 μήνες φυλάκιση.

Το 1985 οι τρεις ραδιοσταθμοί Τυφλοπόντικας, Ελεύθερη Ραδιοφωνία και Ελεύθερη Ραδιοφωνία Πειραιά εκπέμπουν, μπερδεύοντας τα Ραδιογωνιόμετρα, εκ περιτροπής ο καθένας στην συχνότητά του, αλλά από διαφορετικά σημεία και σε συνεχόμενες ώρες εκπομπών ο ένας μετά τον άλλο.

Το Γενάρη του 1985 αδυνατώντας να εντοπίσουν ραδιογωνιομετρικά τον Τυφλοπόντικα παγιδεύουν το γειτονικό του τηλέφωνο που χρησιμοποιούσε η ομάδα και έτσι πλησιάζουν το studio του σταθμού. Συλλαμβάνονται ο Άκης Ασπρογέρακας, η Κατερίνα Λασιθιωτάκη και ο Μάκης Κορακιανίτης. Καταδικάζονται πρωτόδικα σε 5 μήνες ο καθένας και τα μηχανήματα κατάσχονται.

Παρ’ όλα αυτά, ο “Τυφλοπόντικας των FM” δεν σταμάτησε την δραστηριότητα του. Το 1987 ο πυρήνας του συνεχίζει να εκπέμπει, σε συνεργασία τώρα, με τοπικές ομάδες, όπως το Κέντρο Εναλλακτικών Κινήσεων Πατησίων.

Οι εκπομπές του αυτή την περίοδο ήταν αφιερωμένες σε οικολογικές και εναλλακτικές πρακτικές του αντιεξουσιαστικού χώρου. Έγινε μια σειρά εκπομπών, με συζητήσεις πάνω στα ενεργειακά θέματα, και αναπτύχθηκε ένας προβληματισμός γύρω από τις επιπτώσεις που προκαλεί η ολοένα και μεγαλύτερη χρήση των ορυκτών καυσίμων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η χρήση πυρηνικής ενέργειας για τον ίδιο σκοπό. Παράλληλα ο προβληματισμός επεκτάθηκε στις ήπιες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως εναλλακτική λύση. Επίσης, έγιναν εκπομπές με συζητήσεις για τους τρόπους εναλλακτικής θητείας στο στρατό, την αντιμετώπιση των ναρκωτικών, καθώς και των προβλημάτων που απορρέουν από τη μη ύπαρξη ισότητας μεταξύ των δυο φύλων. Άλλα περιεχόμενα εκπομπών, ήταν θέματα εκπαίδευσης και θέματα κοινωνικών δικαιωμάτων.

Οι μουσικές εκπομπές δεν υστερούσαν των εκπομπών λόγου. Έγιναν αφιερώματα στο ROCK N’ ROLL, στην JAZZ, και στην Ελληνική Μουσική. Υπήρξαν εκπομπές που ήταν αφιερωμένες στην προβολή του αντιεξουσιαστικού και εναλλακτικού περιοδικού τύπου, καθώς και άλλων ειδικών εντύπων, πράγμα που ήταν πρωτόγνωρο για τα δεδομένα εκείνης της εποχής.

Στη δεκαετία του ’90 ο Τυφλοπόντικας γίνεται τεχνική ομάδα και με την εμπειρία του γίνεται αρωγός στους ραδιοσταθμούς με αυτοδιαχειριζόμενο προφίλ δηλαδή την Ουτοπία και την Κιβωτό στην Θεσσαλονίκη το Ράδιο Παρέμβαση του Κορυδαλλού και της Κοκκινοσκουφίτσας του Χαλανδρίου. Το ίδιο επιχειρεί και την πρώτη δεκαετία της νέας χιλιετίας για τους ελευθεριακούς κοινωνικούς ραδιοσταθμούς της Λοκρίδας -το FM Aγκάθι- και του Αγρινίου – Κοκκινοσκουφίτσα.

Μετά τα τελευταία γεγονότα στον Υμηττό, οι προτάσεις που διατυπώσαμε τον περσινό Μάρτη, με αφορμή τη δίκη του “Τυφλοπόντικα των F.M.”, αποκτούν εξαιρετική επικαιρότητα. Η κοινωνική απαίτηση για Μέσα Επικοινωνίας που θα ανασυνθέτουν το πλέγμα των ανθρώπινων σχέσεων σε τοπικό επίπεδο, συγκροτώντας και προστατεύοντας το διάτρητο κοινωνικό ιστό από τις ανταγωνιστικές επιλογές των ιδιωτικών μονοπωλίων, γίνεται ολοένα και πιο ισχυρή.

Ζητάμε να αποδοθούν στο κοινωνικό σύνολο οι συχνότητες των παράνομων αναμεταδοτών, κυρίως των ραδιοσταθμών που έχουν τη μεγαλύτερη ονομαστική ισχύ πομπών.

Να εφαρμοστεί το υπάρχον νομικό πλαίσιο όσον αφορά στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ραδιοτηλεοπτικών μέσων (ένα μόνο μέσο σε κάθε φορέα – ιδιοκτήτη).

Η Πολιτεία να περιλάβει στη νομοθεσία που ετοιμάζει προστατευτικές \ διατάξεις για τους συλλογικούς και αυτοδιαχειριζόμενους “μικρούς” ραδιοσταθμούς. Να κατοχυρωθούν θετικές διακρίσεις για τους μη κερδοσκοπικούς και τους ερασιτεχνικούς ραδιοσταθμούς της νεολαίας.

Οι εγκαταστάσεις των νομότυπων αναμεταδοτών να γίνονται με σεβασμό στον περιβάλλοντα, ανθρωπογενή ή φυσικό, χώρο. Ειδικά αν πρόκειται για δασική έκταση, για αρχαιολογικούς χώρους ή χώρους εξέχουσας σημασίας, να γνωμοδοτούν και οι αρμόδιες υπηρεσίες.

Να δημιουργηθούν περισσότερα πάρκα κεραιών ώστε να μη συγκεντρώνεται σε μια περιοχή – πάρκο όλη η ραδιομόλυνση.

Τα παραπάνω αιτήματα δεν αποτελούν ένα ευχολόγιο, ούτε συνιστούν πανάκεια που θα κατοχυρώσει την πολυφωνία στα Μέσα Επικοινωνίας. Είναι όμως αιτήματα που έχουν διατυπωθεί από το ίδιο το κίνημα της ελεύθερης ραδιοφωνίας, από τους ίδιους τους ραδιoσταθμoύς που λειτουργούν σε μη κερδοσκοπική αυτοδιαχειριζόμενη και συλλογική βάση (Ράδιο ουτοπία, Ράδιο Κιβωτός, Κοκκινοσκουφίτσα στα F.M.). Είναι αιτήματα που έχουν διατυπωθεί πριν ακόμη νομιμοποιηθεί η ελεύθερη ραδιοφωνία. Έτσι, όταν το δάχτυλο δείχνει το δάσος από κεραίες στον Υμηττό, εμείς δε μπορούμε όπως ο ηλίθιος της κινέζικης παροιμίας – να κοιτάζουμε το δάχτυλο.

Μιλούν για συνταγματικές παραβιάσεις. Μιλούν για φίμωση. Όμως το να κλείσουν κάποιοι αναμεταδότες τι να χαμηλώσει η ισχύς των πομπών, δεν αναιρεί το συνταγματικό δικαίωμα της έκφρασης. Αντίθετα, προστατεύει την πολυφωνία και τον πλουραλισμό από την επικράτηση μοντέλων τύπου CNN, Μπερλουσκόνι και Μάξγουελ.

Ο μονοπωλιακός χαρακτήρας συγκροτημάτων όπως η ΕΡΜΗΣ Α.Ε. δεν καθορίζεται από το ποσοστό Της ακροαματικότητας, αλλά από τον αριθμό των ιδιοκτητών και των μέσων που αυτοί ελέγχουν. Η ακροαματικότητα οφείλεται και στη δουλειά των
διάφορων επαγγελματιών, δημοσιογράφων και παραγωγών που τα στελεχώνουν.
Δεν είναι περίεργο ότι με το νεοσυσταθέν μέτωπο της… ελεύθερης ραδιοφωνίας, συντάχθηκαν οι περισσότεροι μεγαλοσταθμοί, παρασύροντας και τους δικτυωμένους δημοτικούς. Όμως το ζήτημα των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας αφορά ,την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας και δε μπορεί να περιοριστεί στην επίθεση των ΜΑΤ και τον αυταρχισμό της κυβέρνησης, ξεχνώντας τον αυταρχισμό των συγκεντροποιημένων Μέσων.

Ο απεγκλωβισμός των Μέσων Επικοινωνίας από τους οικονομικά ισχυρούς και τις κυβερνητικές επιλογές, η διαφάνεια και η αποκέντρωση τους, είναι προϋποθέσεις για την ίδια την επιβίωση της δημοκρατίας.

Αθήνα, 30 Ιανουαρίου 1992.

Τυφλοπόντικας των F.M.

Δυστυχώς, για τον τυφλοπόντικα το χαρακτηριστικό αυτής της υπόγειας φωλιάς είναι η απουσία εξωτερικών ερεθισμάτων, πλην των διαπερνούντων τη Γη, υπόηχων. Και πώς να φτάσουν στα μπουντρούμια του τυφλοπόντικα τα εξωτερικά ερεθίσματα της γης που καλλιεργείται, ή η καθημερινή ζωή του δάσους; Έτσι μη όντως εφικτή η αλληλουχία, ερέθισμα – εμπειρία – νόηση ο τυφλοπόντικας υιοθετεί το σχήμα της φωλιάς του σαν μοντέλο αμεσοδημοκρατικών επικοινωνιών. Και εδώ ζητείται δικαιολογημένα η επιείκεια του αναγνώστη, για την αυτοαναφορικότητα του συμπαθούς τετραπόδου, λόγω της μη ύπαρξης άλλης ζωτικής εμπειρίας, που θα εμπλούτιζε ευρύτερα τη γκάμα επιλογών του ζώου.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Όπως αναφέρεται στον τίτλο του άρθρου πραγματευόμαστε το με ειδικές αρετές (όχι ανάγκες) ξαδελφάκι των Μ.Μ.Ε. Το ραδιόφωνο, αυτό το ανάπηρο μέσο επικοινωνίας, που δίνει το ακουστικό ερέθισμα, συντροφεύοντας απρόσκοπτα την ελεύθερη σωματική κίνηση και την ελαφρά πνευματική απασχόληση. Οι ειδικές του αρετές είναι η συντροφικότητα, η απουσία έπαρσης, η ανθρώπινη επαφή και το μέτρο. Είναι δέσμιο του χρόνου και δυστυχώς και σήμερα μετά από υπερ-δεκαετή θεσμική παρουσία έφτασε να είναι δέσμιο και των συμφερόντων των πολυάσχολων ιδιοκτητών του. Είναι πολλά τα ραδιοφωνικά δίκτυα με πανελλαδική και παγκόσμια μέσω internet ή δορυφόρων κάλυψη, που με κόπο συγκροτούν την νευρικότητα και την αγωνία που προκαλούν οι business – πραγματικά δύσκολη και ρευστή ασχολία υποχρεώνοντας τα, να επιλέγουν αναγκαστικά μέσα από τον κόσμο της οικονομίας, τις συμφερότερες πληροφορίες. Το μοντέλο των σύγχρονων τεχνο-Μ.Μ.Ε., είναι ακτινωτό και αναπαράγει τη στρέβλωση και αναδεικνύει τις αρετές του μέσου.

Ετοιμάζουμε την Τρίτη Επικοινωνιακή Ευθεία. Ένα προϊόν καθαρά Ελληνικό όπως και τα αιτήματα που διαμορφώθηκαν από το κίνημα της Ελεύθερης Ραδιοφωνίας στην δεκαετία του ’80. Συνοπτικά οι προτάσεις που καλλιεργήθηκαν τότε είναι:

1. μικρή ισχύς πομπών

2. μια συχνότητα ανά ραδιοσταθμό

3. τοπική εμβέλεια σύμφωνη με τη γεωγραφία της κάθε ραδιοφωνικής περιφέρειας

4. σεβασμός στα τοπία των χώρων που φιλοξενούν τους αναμεταδότες

5. να αποδοθούν συχνότητες σε κοινωνικούς ραδιοσταθμούς

Πρόκειται για πείραμα παγκόσμιας πρωτιάς με στόχο την αυτόνομη και απρόσκοπτη επικοινωνία. Δεν είναι ένα ακόμη δίκτυο εμπορικής ή θεσμικής πολιτικής. Είναι τομή της ραδιοφωνικής τέχνης και της άμεσης Δημοκρατίας, αποϊδεολογικοποιημένες και οι δυο για πρακτικούς λόγους. Απλά για να μιλήσουμε στην αγορά επιλέξαμε την διαφοροποίηση που φέρνει ο έντεχνος ραδιοφωνικός λόγος καβάλα στο άγαλμα της Άμεσης Δημοκρατίας.

Ανοιχτοί στην εφαρμογή και την ανάπτυξη της ηλεκτρονικής τεχνολογίας και πάντα έτοιμοι να ασελγήσουμε στην ιεραρχική απεικόνιση των τεχνολογικών επιλογών των Μεντιοκρατών, σαν γνήσιοι κομπογιαννίτες, παρεκτρέψαμε την «ορθή» χρήση τους, προσαρμόζοντας αυτές στα αμεσοδημοκρατικά βίτσια μας. Κάτι που έγινε στη δεκαετία του ‘80 σαν κίνημα της Ελεύθερης Ραδιοφωνίας, μετατρέποντας avand gard τεχνογνωσία από τα πιο επιλεγμένα ηλεκτρονικά κέντρα και μετατρέποντάς την, σε εναλλακτική τεχνολογία. Στη δεκαετία του ’90 της ραγδαίας ανάπτυξης της εμποτρικής ραδιοφωνίας και των δεκάδων κιλοβάτ, ήμασταν έτοιμοι τεχνικά και δώσαμε έξυπνες και απλές λύσεις, πάντα στα πλαίσια της λαϊκής ραδιοτεχνίας. Ανταγωνιστήκαμε την πίεση της ηλεκτρονικής βιομηχανίας, που υπαγόρευε πολύπλοκες τεχνικές, προκειμένου να επιδοτήσει την πανάκριβη έρευνά της. Εμποδίσαμε ως ένα βαθμό την πυραμιδοποίηση των Μ.Μ.Ε. με τα γνώριμα ιεραρχικά δίκτυα του broadcast δημιουργώντας απλές αμφίδρομες επικοινωνίες, απομυθοποιώντας την αχρείαστη πολυπλοκότητα των Radio Business.

Εδώ πρέπει ν’ απαντήσουμε σε ορισμένες κατηγορίες προερχόμενες από εγχώρια ηλεκτρονική παραγωγή. Δηλαδή ότι εμποδίσαμε, ως ένα βαθμό, την ανάπτυξη των Ελληνικών ηλεκτρονικών βιοτεχνιών μέσα από την πολιτική αντίδρασή μας στον τεχνικό τομέα. Απλά φέραμε εμπόδια στην άμετρη εμπορευματοποίηση του μέσου. Εξ’ άλλου άλλοι πιο πρόσφοροι, για το μέγιστο κέρδος, τομείς της ηλεκτρονικής, όπως για παράδειγμα η παραγωγή ψηφιακών πολυκαναλικών ραδιοφώνων που θα καλύψουν τις ποικίλες του DAB(DigitalAudioBroadcasting).

“Εμείς και το δίκτυό μας”

Πρόκειται για ένα κοινωνικό κοινοτικό τηλεπικοινωνιακό φαλανστήριο, χωρίς υποχρεωτική συντηδαιμονία και καθορισμένη συνεύρεση. Οι ασύρματες οντότητες, σ’ αυτό το μοντέλο ερίζουν ελεύθερα, συνδεόμενες τυχαία και αυτόβουλα. Η ιδιομορφία του δικτύου έγκειται στο ότι δεν υπάρχει κεντρικός ραδιοθάλαμος προγράμματος όπου παράγονται οι εκπομπές, αλλά μέσω internet ή άλλων φθηνών μέσων αναμετάδοσης ο κάθε συλλογικός ραδιοσταθμός επιλέγει ή έχει προεπιλέξει τα προγράμματα των άλλων ραδιοσταθμών που αποτελούν το δίκτυο. Έτσι μιλάμε για μια ασύρματη αμεσοδημοκρατική πολυπλεξία εκπομπών και απόψεων, χωρίς να αποκλείονται και εκπομπές κοινής αποδοχής και πανελλήνιας αναμετάδοσης.
Αλλά ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι. Πρόκειται για τρία επίπεδα ραδιοφωνίας:

1. Κοινοτικό ραδιόφωνο. Στα μητροπολιτικά κέντρα της Ελλάδος ετοιμάζονται να εκπέμψουν μικροί Ρ/Σ κατά το Ευρωπαϊκό πρότυπο των Community Radios. Αυτοί οι ραδιοσταθμοί είναι διαφοροποιημένοι από την ομοιόμορφη πληθώρα των εμπορικών και κρατικών ραδιοσταθμών, καθώς υποστηρίζονται από φορείς με κοινωνική και κοινοτική βάση, όπως π.χ. συζητά η ιστορική κατάληψη της Πάτμου και Καραβίας με πρωτοβουλία της τυφλοποντικίνας Ρίκας Ροδάκη ή όπως ο αιθέριος οραματιστής Βαγγέλης Πάτσος που θέλει να θεμελιώσει το regge ραδιοσταθμό της “έγχρωμης” Κυψέλης. Η συχνότητα των κοινωνικών ραδιοφώνων θα είναι αυτοί των παράνομων εμπορικών αναμεταδοτών (υπολογίζεται ότι λειτουργούν περί τους δέκα παράνομοι αναμεταδότες στην Αθήνα δηλαδή ραδιοσταθμοί με παραπάνω από μια συχνότητες) και θα εκπέμπουν με χαμηλή ισχύ (κάτω του ενός κιλοβάτ) μέσα από την πόλη. Η ηπιότητα της ισχύος του πομπού και οι ελαφρές εγκαταστάσεις, εγγυώνται τη φιλικότητα του μέσου προς τους απαιτητικούς μετροπολιτάνους των Ελληνικών μεγαλουπόλεων. Και “απαιτητικοί μετροπολιτάνοι” λογίζεται ο χώρος από τα συμπαθητικά ΚΑΠΗ έως την ατίθαση νεολαία της γειτονιάς. Η εμβέλεια, ήπια και αυτή, θα είναι Διαμερισματική ή περιοχής Δήμου και θα υπάρχει η δυνατότητα ανταλλαγής εκπομπών ή αναμετάδοση μιας εκπομπής κοινής αποδοχής.

2. Περιφερειακό Ραδιόφωνο. Το τοπίο της επαρχιακής ραδιοφωνίας είναι τραγικά χειρότερο από το broadcast της πρωτεύουσας και της συμπρωτεύουσας. Οι ραδιοσταθμοί της επαρχίας χαροπαλεύουν ανάμεσα στην αναμετάδοση μέρους των προγραμμάτων των Αθηναίων μέσων επικοινωνίας και το έτοιμο πρόγραμμα από το computer που αφαιμάζει το ζωντανό πρόγραμμα. Όπως έχει δημοσιευθεί στην εφημερίδα της Πράσινης Πολιτικής αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα εκπέμπουν δυο ραδιοσταθμοί με οικολογικό εναλλακτικό πρόσωπο. Είναι η “Κοκκινοσκουφίτσα” στο Αγρίνιο και το “Αγκάθι” στο Μώλο Φθιώτιδας. Πρόκειται για τα φυτώρια απ’ όπου ξεκινά το περιφερειακό ραδιόφωνο που θα συνδεθεί με άλλους ραδιοσταθμούς ίδιας φυσιογνωμίας: δηλαδή μη κερδοσκοπικές συλλογικές προσπάθειες κατ’ ελάχιστη απαίτηση.

3. Στην κορυφή του αστικού και περιφερειακού ραδιοφώνου τοποθετείται η κορωνίδα της προσπάθειάς μας η οποία είναι η Βαλκανική Ραδιοφωνία. Είναι ένας Ραδιοφωνικός Φάρος, που θα εκπέμπει επτάγλωσσο πρόγραμμα στην Βαλκανική, συνδεδεμένος με ραδιοθαλάμους που θα βρίσκονται στις άλλες Βαλκανικές πρωτεύουσες. Για την φυσιογνωμία του Ραδιοσταθμού αυτού, αφήνω τον αναγνώστη να φανταστεί την ενοποιητική του δύναμη, και για την δημιουργία του εναέριου ιστού που θα εκπροσωπεί τις Βαλκανικές Φυλές. Αυτό το εγχείρημα, πρέπει να τύχει διεθνούς βοηθείας μια και ξεφεύγει από τα όρια μιας Εθνικής πρωτοβουλίας ή κάποιων οργανώσεων σε συγκεκριμένο πολιτικό φάσμα. Είναι μια διεθνείς προσπάθεια και πρέπει να αντιμετωπισθεί με την δέουσα ωριμότητα και προσοχή.
Αυτά είναι τα τρία πεδία όπου θα αναπτυχθεί η εναλλακτική Ραδιοφωνία με το κοινωνικό πρόσωπο. Το μοντέλο που πραγματευόμαστε έρχεται για να υφάνει και όχι να διατρήσει τον κοινωνικό ιστό και εντάσσεται στην εκ των “κάτω” οργάνωση των επικοινωνιών. Είναι η διάχυτη επικοινωνία, που υπηρετεί και δεν επιβάλει και που είναι οργανικά δεμένη με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.

από τον “Τυφλοπόντικα των FM” (Αθήνα)